五代(dai)的(de)(de)(de)(de)(de)后梁立(li)國,名義上(shang)行的(de)(de)(de)(de)(de)是(shi)舜、禹禪讓(rang)之(zhi)事(shi),實際上(shang)就(jiu)是(shi)以勢奪(duo)權,古代(dai)史上(shang)類(lei)似的(de)(de)(de)(de)(de)場景不可謂(wei)不多。所謂(wei)禪讓(rang),就(jiu)算是(shi)名義上(shang)的(de)(de)(de)(de)(de),也(ye)(ye)得(de)以德服(fu)人,沒德的(de)(de)(de)(de)(de)也(ye)(ye)是(shi)造點(dian)德出(chu)來。除了寫吹捧文章,還得(de)神(shen)神(shen)道道地弄點(dian)什(shen)么"慶云"、"五色芝"、讖語或歌謠之(zhi)類(lei)的(de)(de)(de)(de)(de)。總之(zhi),就(jiu)算大家(jia)心里過不去,面子上(shang)能過得(de)去就(jiu)行了。
后梁的(de)政權雖然來得(de)不(bu)磊(lei)落,但是新朝(chao)初(chu)立(li),還(huan)是得(de)干點正事兒。不(bu)然,大家(jia)心里一直(zhi)不(bu)認可,也是相(xiang)當麻煩(fan)。后梁剛(gang)建立(li)不(bu)久,就放(fang)出了前朝(chao)宮人,讓他們自由(you)選擇(ze)去(qu)處,沒(mei)(mei)有(you)據為(wei)己有(you),這算是一件(jian)(jian)好事兒。現(xian)在的(de)社會,沒(mei)(mei)有(you)宮人了,實(shi)在沒(mei)(mei)啥借鑒(jian)意義(yi),有(you)借鑒(jian)意義(yi)的(de)是另外一件(jian)(jian)事,即定了出差的(de)規(gui)矩,看上去(qu)像個(ge)反(fan)腐(fu)敗的(de)舉措。
《舊五代史》中是這樣記載的:"敕以近(jin)年文(wen)武官(guan)諸道(dao)(dao)奉使(shi),皆(jie)于所在(zai)(zai)分(fen)外停住,逾年涉歲,未聞歸闕(que)。非惟勞費州郡,抑且侮慢國(guo)經(jing)。臣節既虧(kui),憲章(zhang)安在(zai)(zai)。自今(jin)后兩(liang)浙、福建(jian)、廣州、安南、邕(yong)、容等道(dao)(dao)使(shi)到發許(xu)(xu)住一(yi)月;湖南、洪(hong)、鄂、黔(qian)、桂許(xu)(xu)住二十(shi)日(ri);荊、襄、同、雍、鎮(zhen)、定、青、滄許(xu)(xu)住十(shi)日(ri);其(qi)余(yu)側近(jin)不過三(san)五日(ri)。凡往(wang)來道(dao)(dao)路,據遠近(jin)里數(shu),日(ri)行(xing)兩(liang)驛。如(ru)遇疾患及江河阻(zu)隔,委所在(zai)(zai)長吏(li)具事由(you)奏聞。如(ru)或有違,當行(xing)朝(chao)典,命御史點檢(jian)糾察,以儆慢官(guan)。"
這則(ze)出(chu)差(cha)規(gui)定主要是(shi)針對出(chu)差(cha)的(de)(de)時(shi)間而言的(de)(de),不是(shi)一個(ge)(ge)系(xi)統性(xing)的(de)(de)制度。梁(liang)代(dai)應該(gai)是(shi)沿用(yong)了(le)唐代(dai)關于(yu)(yu)出(chu)差(cha)的(de)(de)律例,對于(yu)(yu)律例執行(xing)(xing)中廢弛之處(chu)進行(xing)(xing)了(le)重點(dian)強(qiang)調,主要強(qiang)調幾(ji)個(ge)(ge)意(yi)思。
第一(yi)(yi)個是(shi)(shi)唐末以(yi)來(lai)(lai)的(de)(de)(de)(de)現狀,外(wai)地(di)來(lai)(lai)京出(chu)(chu)差(cha)人員(yuan)淹留不(bu)(bu)歸,可(ke)能逗(dou)留京城一(yi)(yi)兩(liang)(liang)年,兩(liang)(liang)三年的(de)(de)(de)(de)都(dou)有(you)(you)。自(zi)古(gu)以(yi)來(lai)(lai),京城都(dou)是(shi)(shi)繁(fan)華之(zhi)(zhi)地(di),生(sheng)(sheng)存生(sheng)(sheng)活條件都(dou)優于(yu)外(wai)地(di),具有(you)(you)比其他地(di)方更(geng)強的(de)(de)(de)(de)吸(xi)引(yin)力,做官(guan)的(de)(de)(de)(de)都(dou)不(bu)(bu)愿意被外(wai)放。今(jin)天(tian)也(ye)(ye)是(shi)(shi)如(ru)此,寧肯(ken)吸(xi)霾,也(ye)(ye)要擠到北(bei)京去。同時(shi),在外(wai)逗(dou)留時(shi)間(jian)越(yue)(yue)長(chang)(chang),出(chu)(chu)差(cha)的(de)(de)(de)(de)官(guan)員(yuan)獲利便(bian)越(yue)(yue)多。除(chu)了免(mian)費吃、住、行(xing)以(yi)外(wai),古(gu)代(dai)官(guan)員(yuan)出(chu)(chu)差(cha)也(ye)(ye)是(shi)(shi)有(you)(you)相(xiang)應(ying)待(dai)(dai)遇(yu)的(de)(de)(de)(de),晚唐和(he)梁時(shi)的(de)(de)(de)(de)待(dai)(dai)遇(yu)暫(zan)不(bu)(bu)好(hao)(hao)查考(kao)(kao),可(ke)用秦朝的(de)(de)(de)(de)作(zuo)個參(can)考(kao)(kao)。湖北(bei)云夢睡虎地(di)出(chu)(chu)土的(de)(de)(de)(de)秦簡《傳食(shi)律》中一(yi)(yi)簡寫道:"御史卒人使(shi)者(zhe),食(shi)糲(li)米半(ban)(ban)斗,醬(jiang)駟分升一(yi)(yi),采羹(geng)。給之(zhi)(zhi)韭蔥(cong)。其有(you)(you)爵者(zhe),自(zi)官(guan)士大夫以(yi)上,爵食(shi)之(zhi)(zhi)。使(shi)者(zhe)之(zhi)(zhi)從(cong)者(zhe),食(shi)糲(li)米半(ban)(ban)斗;仆,少半(ban)(ban)斗。"意思是(shi)(shi)秦朝御史的(de)(de)(de)(de)差(cha)役(yi)出(chu)(chu)差(cha)住驛站,每餐要供(gong)給糙(cao)米半(ban)(ban)斗,用豆和(he)面釀制(zhi)的(de)(de)(de)(de)醬(jiang)四分之(zhi)(zhi)一(yi)(yi)升,還有(you)(you)加(jia)(jia)鹽、菜的(de)(de)(de)(de)肉湯,并供(gong)給韭蔥(cong)。級(ji)別更(geng)高(gao)的(de)(de)(de)(de)官(guan)員(yuan),待(dai)(dai)遇(yu)也(ye)(ye)會增加(jia)(jia),隨(sui)從(cong)也(ye)(ye)有(you)(you)相(xiang)應(ying)待(dai)(dai)遇(yu)。供(gong)給是(shi)(shi)這么多,但是(shi)(shi)吃不(bu)(bu)了怎么辦?這應(ying)該是(shi)(shi)個普遍的(de)(de)(de)(de)問題(ti),秦朝有(you)(you),唐朝有(you)(you),梁朝自(zi)然(ran)也(ye)(ye)會有(you)(you)。合乎情(qing)理的(de)(de)(de)(de)想像(xiang)就是(shi)(shi)當(dang)時(shi)已經形成了一(yi)(yi)種(zhong)兌換流通的(de)(de)(de)(de)潛規(gui)則,官(guan)員(yuan)多少是(shi)(shi)可(ke)以(yi)得點好(hao)(hao)處的(de)(de)(de)(de),日日如(ru)此,持續一(yi)(yi)兩(liang)(liang)年的(de)(de)(de)(de)話(hua),自(zi)然(ran)很(hen)可(ke)觀,又(you)何樂而不(bu)(bu)為(wei)呢?話(hua)說回來(lai)(lai),兩(liang)(liang)三年這么長(chang)(chang)的(de)(de)(de)(de)時(shi)間(jian)肯(ken)定是(shi)(shi)不(bu)(bu)合國家綱紀的(de)(de)(de)(de),這個綱紀是(shi)(shi)多少天(tian),唐代(dai)的(de)(de)(de)(de)不(bu)(bu)好(hao)(hao)查考(kao)(kao)。由于(yu)下文(wen)(wen)對于(yu)具體天(tian)數作(zuo)了詳細(xi)說明(ming)(ming),所以(yi),可(ke)能唐時(shi)并無明(ming)(ming)文(wen)(wen)規(gui)定。也(ye)(ye)可(ke)能是(shi)(shi)有(you)(you)規(gui)定,但由于(yu)改朝換代(dai),都(dou)城位置變化,使(shi)舊規(gui)定不(bu)(bu)能適應(ying)新(xin)形勢(shi),出(chu)(chu)現了無法可(ke)依的(de)(de)(de)(de)狀況。
第二個(ge)規定了(le)(le)出差的(de)(de)(de)(de)具體時(shi)限(xian)(xian)。這個(ge)時(shi)限(xian)(xian)是到(dao)發時(shi)限(xian)(xian),就(jiu)是從(cong)到(dao)京(jing)(jing)之(zhi)日到(dao)離(li)離(li)京(jing)(jing)之(zhi)日之(zhi)間(jian)的(de)(de)(de)(de)時(shi)長(chang),不算旅途中耗費的(de)(de)(de)(de)時(shi)間(jian)。這個(ge)時(shi)限(xian)(xian)不統一(yi)(yi),根(gen)據道(dao)路(lu)(lu)遠(yuan)(yuan)近(jin)而有(you)等差。道(dao)路(lu)(lu)遠(yuan)(yuan)的(de)(de)(de)(de)允(yun)(yun)許(xu)逗(dou)(dou)(dou)留(liu)的(de)(de)(de)(de)時(shi)間(jian)就(jiu)長(chang)些,道(dao)路(lu)(lu)近(jin)的(de)(de)(de)(de)允(yun)(yun)許(xu)逗(dou)(dou)(dou)留(liu)的(de)(de)(de)(de)時(shi)間(jian)就(jiu)短(duan)些。最長(chang)的(de)(de)(de)(de)可以逗(dou)(dou)(dou)留(liu)一(yi)(yi)個(ge)月,最短(duan)的(de)(de)(de)(de)逗(dou)(dou)(dou)留(liu)幾天就(jiu)可以了(le)(le)。按道(dao)理(li)(li),逗(dou)(dou)(dou)留(liu)時(shi)間(jian)長(chang)短(duan)與所(suo)辦公(gong)(gong)務的(de)(de)(de)(de)性質有(you)關(guan),跟道(dao)路(lu)(lu)遠(yuan)(yuan)近(jin)并無直接關(guan)系。之(zhi)所(suo)以這么規定,一(yi)(yi)定是包含了(le)(le)若干人性化的(de)(de)(de)(de)考量在內。道(dao)路(lu)(lu)遠(yuan)(yuan)的(de)(de)(de)(de)舟車勞頓(dun),來(lai)一(yi)(yi)趟京(jing)(jing)城(cheng)著實不易,一(yi)(yi)千公(gong)(gong)里的(de)(de)(de)(de)路(lu)(lu)程,快(kuai)的(de)(de)(de)(de)話差不多要(yao)走(zou)至少(shao)二十天,再(zai)加上回(hui)程,都快(kuai)兩個(ge)月了(le)(le),有(you)些地方比一(yi)(yi)千公(gong)(gong)里還要(yao)遠(yuan)(yuan),耗時(shi)更久。來(lai)京(jing)(jing)城(cheng)所(suo)花時(shi)間(jian)成本高的(de)(de)(de)(de),就(jiu)應多享受一(yi)(yi)下京(jing)(jing)城(cheng)的(de)(de)(de)(de)繁華,就(jiu)算公(gong)(gong)務處理(li)(li)完了(le)(le),當(dang)是允(yun)(yun)許(xu)游玩應酬一(yi)(yi)番的(de)(de)(de)(de)。逗(dou)(dou)(dou)留(liu)期(qi)間(jian)吃(chi)公(gong)(gong)家(jia)的(de)(de)(de)(de),喝公(gong)(gong)家(jia)的(de)(de)(de)(de),住(zhu)公(gong)(gong)家(jia)的(de)(de)(de)(de)自不必說(shuo),也難(nan)說(shuo)這不是一(yi)(yi)種腐敗。
第三是(shi)出差途中的(de)速(su)(su)度(du)(du)也(ye)予以限定,要求(qiu)日(ri)行(xing)(xing)兩(liang)驛(yi)(yi)。驛(yi)(yi)就是(shi)"館驛(yi)(yi)",相(xiang)當(dang)(dang)于遍布全國各(ge)地的(de)政府招(zhao)待(dai)所(suo),劉(liu)禹錫(xi)《管城新驛(yi)(yi)記(ji)》記(ji)述(shu):"遠購名材,旁延世(shi)工,暨涂宣皙,瓴甓剛(gang)滑(hua),術精(jing)於內(nei)也(ye)。蘧廬有甲乙,床帳有冬夏……"是(shi)說這些政府招(zhao)待(dai)所(suo),建(jian)得(de)相(xiang)當(dang)(dang)好,看(kan)來這是(shi)個(ge)傳統。唐代是(shi)三十里(li)(li)設一驛(yi)(yi),兩(liang)驛(yi)(yi)就是(shi)六(liu)十里(li)(li)。這個(ge)速(su)(su)度(du)(du)要求(qiu)不(bu)(bu)算(suan)苛苛刻,因(yin)為(wei)古代官員出差往往都(dou)是(shi)騎馬或乘(cheng)馬車,以保守(shou)的(de)每小時(shi)十公里(li)(li)的(de)時(shi)速(su)(su)計算(suan),三個(ge)小時(shi)即可行(xing)(xing)兩(liang)驛(yi)(yi)。以這個(ge)速(su)(su)度(du)(du)計算(suan),從(cong)廣州到開封,過去的(de)路(lu),蜿蜒曲折(zhe),應該有一千八百公里(li)(li),得(de)走六(liu)十天,整整兩(liang)個(ge)月(yue),真有點曠(kuang)日(ri)持久的(de)感(gan)覺,游山玩水的(de)時(shi)間都(dou)胡了。即使如此,如遇疾(ji)病或道路(lu)不(bu)(bu)通等不(bu)(bu)可抗力(li)因(yin)素,路(lu)途所(suo)耗時(shi)間還是(shi)可以寬延的(de)。
第四對于違反規(gui)定(ding)者的處罰。這一點(dian)說得有(you)點(dian)籠(long)統,對違反規(gui)定(ding)得由御史(shi)(shi)點(dian)檢糾(jiu)察,依(yi)據"朝(chao)(chao)典(dian)(dian)"治罪,但這個"朝(chao)(chao)典(dian)(dian)"是唐(tang)代的還是后(hou)梁的?"朝(chao)(chao)典(dian)(dian)"涉及(ji)(ji)內容繁多,是指(zhi)其中的哪一條?要(yao)知道在唐(tang)代政府的驛(yi)館管(guan)理還是比較(jiao)嚴格的,有(you)著十分具(ju)體的規(gui)定(ding),例如(ru)(ru)《唐(tang)會(hui)要(yao)》記載,官員出差(cha)時"如(ru)(ru)有(you)家口相隨(sui),及(ji)(ji)自須于村店安置(zhi),不(bu)(bu)得令(ling)館驛(yi)將(jiang)什物飯(fan)食草料(liao)就(jiu)彼(bi)等供(gong)給(gei)。"官員因私事而(er)又沒有(you)出差(cha)證(zheng)明(ming)的,"不(bu)(bu)得使用驛(yi)馬,不(bu)(bu)得進驛(yi)停留"。《唐(tang)律(lv)疏議·雜(za)律(lv)》規(gui)定(ding):"不(bu)(bu)應(ying)入(ru)(ru)驛(yi)而(er)入(ru)(ru)者,笞四十;輒(zhe)受(shou)供(gong)給(gei)者,杖一百;計贓重(zhong)者,準盜論。雖應(ying)入(ru)(ru)驛(yi),不(bu)(bu)合受(shou)供(gong)給(gei)而(er)受(shou)者,罪亦如(ru)(ru)之(zhi)。"只籠(long)統地提一下"朝(chao)(chao)典(dian)(dian)",而(er)不(bu)(bu)講具(ju)體規(gui)定(ding),就(jiu)算御史(shi)(shi)點(dian)檢糾(jiu)察了,也面臨無法可依(yi)的困境,更不(bu)(bu)用指(zhi)望其執法必(bi)嚴了。
后梁申(shen)明出差規(gui)定(ding)(ding)(ding)(ding)(ding),從表面看(kan)是(shi)(shi)反對(dui)(dui)(dui)和打擊差旅活動中(zhong)的(de)(de)(de)(de)(de)腐敗行(xing)為(wei),但其效果卻是(shi)(shi)以(yi)(yi)明確的(de)(de)(de)(de)(de)規(gui)定(ding)(ding)(ding)(ding)(ding)縱容了(le)(le)腐敗,在(zai)規(gui)定(ding)(ding)(ding)(ding)(ding)允許限度內的(de)(de)(de)(de)(de)腐敗是(shi)(shi)被允許的(de)(de)(de)(de)(de),反而(er)(er)變(bian)得合(he)法(fa)合(he)規(gui)。說(shuo)明這個規(gui)定(ding)(ding)(ding)(ding)(ding)不(bu)是(shi)(shi)反腐敗的(de)(de)(de)(de)(de),而(er)(er)是(shi)(shi)具有更深層的(de)(de)(de)(de)(de)政治作秀意(yi)(yi)義。當(dang)時國家法(fa)令廢弛的(de)(de)(de)(de)(de)情(qing)形(xing)已經十(shi)分(fen)嚴重,國家已經走(zou)向(xiang)分(fen)崩離析的(de)(de)(de)(de)(de)狀(zhuang)態,地方對(dui)(dui)(dui)中(zhong)央(yang)的(de)(de)(de)(de)(de)從屬關系(xi)大(da)不(bu)如(ru)前,政令不(bu)暢(chang)的(de)(de)(de)(de)(de)情(qing)形(xing)往往存(cun)在(zai)。這種(zhong)大(da)而(er)(er)化(hua)之(zhi)(zhi)的(de)(de)(de)(de)(de)規(gui)定(ding)(ding)(ding)(ding)(ding),在(zai)很(hen)大(da)程(cheng)度上是(shi)(shi)為(wei)了(le)(le)呼應(ying)新(xin)朝(chao)成立而(er)(er)作出的(de)(de)(de)(de)(de)一(yi)種(zhong)象征(zheng)性的(de)(de)(de)(de)(de)姿(zi)態,其造聲勢的(de)(de)(de)(de)(de)意(yi)(yi)義大(da)過規(gui)定(ding)(ding)(ding)(ding)(ding)本身反腐的(de)(de)(de)(de)(de)意(yi)(yi)義。這個規(gui)定(ding)(ding)(ding)(ding)(ding)同時也(ye)(ye)是(shi)(shi)一(yi)種(zhong)試探(tan),試探(tan)新(xin)朝(chao)對(dui)(dui)(dui)于地方的(de)(de)(de)(de)(de)控制能力,是(shi)(shi)試圖加強中(zhong)央(yang)對(dui)(dui)(dui)地方控制力的(de)(de)(de)(de)(de)一(yi)種(zhong)嘗(chang)試。但這種(zhong)嘗(chang)試肯定(ding)(ding)(ding)(ding)(ding)要以(yi)(yi)失敗告終(zhong),唐(tang)王(wang)朝(chao)積累(lei)下來的(de)(de)(de)(de)(de)矛盾與流弊,不(bu)經歷亂世(shi)洗禮(li),是(shi)(shi)難以(yi)(yi)清(qing)除的(de)(de)(de)(de)(de)。當(dang)時的(de)(de)(de)(de)(de)人對(dui)(dui)(dui)這一(yi)點也(ye)(ye)心知肚(du)明,朱溫建(jian)立后梁之(zhi)(zhi)前,木星入南斗,術士邊岡就(jiu)分(fen)析說(shuo):"其禎也(ye)(ye)應(ying)在(zai)三(san)紀之(zhi)(zhi)內乎?"古代一(yi)紀是(shi)(shi)十(shi)二年(nian),預言后梁延祚三(san)十(shi)余(yu)年(nian)。這不(bu)是(shi)(shi)邊岡一(yi)人的(de)(de)(de)(de)(de)看(kan)法(fa),而(er)(er)是(shi)(shi)代表了(le)(le)當(dang)時人們(men)(men)的(de)(de)(de)(de)(de)一(yi)種(zhong)判斷。更悲催(cui)的(de)(de)(de)(de)(de)是(shi)(shi),實際(ji)上后梁只存(cun)在(zai)了(le)(le)十(shi)七年(nian),局勢比人們(men)(men)認(ren)為(wei)的(de)(de)(de)(de)(de)似乎更糟糕。
武懷軍